🎉 Bóle Mięśni I Stawów W Okresie Menopauzy Forum

Zakłada się, że obecność ukrytych problemów z tarczycy u kobiet w okresie menopauzy - w połączeniu ze spadkiem poziomu estrogenów, zachowując wapnia w kościach - nie vnekostnye złogi wapnia, tj zwapnienie rozwija się osteoporoza. Istnieją inne stany patologiczne, które powodują koncentrację soli wapnia w niewłaściwych miejscach. Pierwszy typ objawów: przeczulice, czyli nadmierna wrażliwość ciała na bodźce zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne (np. nadmierna stymulacja kory mózgu, dotyk) parestezje (mrowienie, drętwienie skóry) bóle korzeniowe. niedowład wiotki (wywołany uszkodzeniem obwodowego układu nerwowego), a nawet porażenie mięśni. Dlaczego w okresie menopauzy pojawiają się bóle głowy? W tym artykule skupimy się przede wszystkim na bólu głowy, który pojawia się w okresie przekwitania. Powstaje on w wyniku rozszerzania się naczyń krwionośnych głowy. Powodowany jest przez okresowe zmiany hormonalne o charakterze pulsacyjnym. Kobietę uważa się w okresie menopauzy, gdy przeszła 12 miesięcy bez miesiączki. Średnia wieku wystąpienia menopauzy w Stanach Zjednoczonych wynosi 51. Perimenopauza i menopauza są wywoływane przez hormony, które fluktuują i zmniejszają się. Wpływ na wiele części ciała ma obniżenie poziomu hormonów. Należą do nich: układ Oekolp Forte to lek dostępny na receptę, który zawiera żeński hormon płciowy estriol. Stosowany jest u kobiet po menopauzie, co najmniej 12 miesięcy po ustaniu naturalnych miesiączek. Lek jest wskazany do leczenia objawów podmiotowych zmian zanikowych pochwy spowodowanych niedoborem estrogenów u kobiet po menopauzie, leczenia przed- i pooperacyjnego u kobiet w okresie pomenopauzalnym Klimadynon to lek roślinny stosowany u dorosłych kobiet w łagodzeniu dolegliwości menopauzalnych takich jak uderzenia gorąca i obfite pocenie się. Substancją czynną leku jest wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa). Lek dostępny jest bez recepty. Jeśli objawy utrzymują się podczas stosowania preparatu, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą POLMED Zdrowie. POLMED Zdrowie. COVID-19 może powodować szereg uciążliwych objawów. Wśród nich wymienia się kaszel, duszności, podwyższoną temperaturę ciała, ogólne osłabienie, uczucie przemęczenia i bóle mięśniowe. Te ostatnie mogą być na tyle silne, że utrudnią funkcjonowanie. Femoston. Femoston to lek stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Zawiera dwa rodzaje hormonów żeńskich: estradiol i dydrogesteron. Lek łagodzi objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, poty nocne i suchość pochwy, które są spowodowane spadkiem poziomu estrogenu w organizmie kobiety. Z kolei podawane przez chorych na FB przewlekłe bóle mięśni nie znajdują potwierdzenia w nieprawidłowej aktywności kreatynofosfokinazy. Różnicowanie z depresją. Obraz kliniczny FB pod wieloma względami przypomina depresję, w przebiegu której poza obniżeniem nastroju i napędu występują objawy somatyczne, także ból. Za ból stawów w okresie przekwitania odpowiadają zmiany w gospodarce hormonalnej. W stawach znajdują się receptory dla estrogenu, który chroni przed rozwojem stanu zapalnego. Gdy w okresie menopauzalnym poziom żeńskich hormonów płciowych maleje, stawy mogą puchnąć i boleć w wyniku rozwijającego się zapalenia. W przypadku osób starszych, złamanie kości udowej (określanej także jako złamanie kości biodrowej) najczęściej dotyczy kobiet po 60. roku życia, co ma związek z osteoporozą i osteopenią, które pogłębiają się w wyniku zmian hormonalnych, do których dochodzi w okresie menopauzy. Dlatego też u seniorów nawet mały upadek z Bóle mięśni i stawów, mogą być bardzo silne. Suchy kaszel, męczący, zwykle przechodzi następnie w kaszel mokry, któremu towarzyszy odkrztuszanie wydzieliny . Ogólne osłabienie – zazwyczaj pojawia się już na początku infekcji i może utrzymywać się jeszcze przez 2–3 tygodnie po ustąpieniu innych objawów grypy. 0eBceg. U co trzeciej kobiety obniżenie poziomu hormonów jako skutek menopauzy niekorzystnie odbija się na gęstości kości. Deficyt estrogenów jaki ma wówczas miejsce zakłóca blisko 400 przemian metabolicznych organizmu. Kobiety częściej niż mężczyźni zapadają na osteoporozę na skutek obniżania się u nich poziomu estrogenów podczas menopauzy. Szacuje się, że osteoporoza dotyczy około 40% kobiet mających ponad 50 lat. Najszybsza utrata masy kostnej występuje w ciągu pierwszych kilku lat po menopauzie i wtedy najczęściej zaczyna się osteoporoza. Im wcześniej zaczyna się okres przekwitania, tym utrata masy kostnej może być większa. Według Naturalnej Fundacji Osteoporozy może ona osiągnąć wartość nawet do 20% w ciągu pierwszych 5 – 8 lat po menopauzie. Menopauza a osteoporoza Osteoporozę, ze względu na jej bezobjawowy, długi rozwój, często nazywa się „cichym złodziejem kości”. Choroba ta charakteryzuje się nadmiernym ubytkiem tkanki kostnej, polegającym na stopniowej utracie wapnia. Jako pierwszy zdefiniował ją amerykański endokrynolog Fuller Albright (1900-1969) i opisał funkcjonującym do dziś określeniem: „niedobór kości w kości”. Natomiast Światowa Organizacja Zdrowia w 1993 roku przyjęła definicję osteoporozy, jako choroby układowej szkieletu charakteryzującej się niską masą kostną, zaburzoną mikrostrukturą kości i zwiększoną podatnością na złamania. Osteoporoza jest chorobą społeczną, czemu wyraz dają badania epidemiologiczne. Wynika z nich, że w Polsce na tę chorobę cierpi ponad 6 mln osób, a zdiagnozowaną osteoporozę ma ponad 2 mln ludzi. Struktura naszych kości ciągle się zmienia. Są one zbudowane z cienkich fragmentów, których tworzywem są wapń i fosfor w siatce z kolagenu oraz białko. Utrata masy kostnej w warunkach fizjologicznych wynosi około 0,5% w ciągu roku. Tkanka kostna zawiera 99% wapnia znajdującego się w organizmie. Reszta jest w tkankach miękkich, w płynach ustrojowych, we krwi i spełnia ważną rolę w funkcjonowaniu serca. Kiedy poziom wapnia we krwi obniży się, organizm „zabiera” go z kości. Kościec ludzi dorosłych zmienia się co 7 lat, a dzieci – co 2 lata. Mniej więcej w wieku 30 lat kości osiągają największą masę i następuje ich stabilizacja. Po 40. roku życia proces tworzenia kości słabnie i rozpoczyna się ich powolne niszczenie, spada masa kości. W procesie tym decydującą rolę spełniają dwa rodzaje komórek: osteoklasty, które rozpuszczają i wchłaniają starą kość oraz osteoblasty, które tworzą nową kość. Rocznie tracimy ok. 0,5 – 1% minerałów. W przypadku osteoporozy ta strata jest dużo większa i wynosi ok. 2-5% rocznie. W osteoporozie szybkość rozpadu jest większa niż szybkość powstawania nowej tkanki kostnej. Wyróżniamy dwa typy osteoporozy: Osteoporoza pierwotna – osteoporoza z wysokim obrotem kostnym lub osteoporoza zależna od wieku. Występuje u niektórych kobiet w wieku 50-75 lat w wyniku nagłego spadku stężenia estrogenów w okresie menopauzy. Powoduje szybką utratę wapnia z kości, przez co kobiety stają się podatne na złamania biodra, nadgarstków, przedramion i kompresyjne złamania kręgosłupa. Ten typ osteoporozy może również wystąpić u mężczyzn i kobiet powyżej 75. roku życia, na przykład w wyniku zmniejszonego wchłaniania wapnia czy niedoboru witaminy D. Osteoporoza wtórna – osteoporoza z niskim obrotem kostnym. Występuje u mężczyzn i u kobiet, często na skutek chorób takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, nadczynność przytarczyc, zespół Cushinga, przewlekła choroba nerek, szpiczak mnogi. Może być również spowodowana przez leki, m. in. środki przeciwpadaczkowe, glikokortykosteroidy czy lit. We wtórnym typie osteoporozy, leczenie choroby pierwotnej może spowolnić utratę gęstości kości. Czynniki ryzyka Do najważniejszych z nich należą: – uwarunkowania genetyczne – przypuszcza się, że wśród nich jest gen sterujący syntezą witaminy D (receptora estrogenowego), geny kolagenu typu 1 i gen kolagenazy – uwarunkowania rodzinne – jest duże prawdopodobieństwo wystąpienia osteoporozy u kobiety, której matka była chora na tę chorobę, a także u kobiety, która dziedziczy po matce wysoki wzrost, drobną kość czy jasną skórę – wczesna menopauza – podeszły wiek – zaburzone wchłanianie wapnia – niewystarczająca ilość wapnia i witaminy D w diecie – niedostateczny poziom aktywności fizycznej – palenie papierosów – nadmierne spożywanie alkoholu – nadmierne spożywanie kawy – długotrwały stres – powoduje wydzielanie się adrenaliny, której nadmiar rozpuszcza kości – leki powodujące osteoporozę – długotrwałe leczenie kortykosterydami, heparyną i antykoagulantami, lekami przeciwdrgawkowymi, hormonami tarczycy, analogami GnRH, cyklosporynami, benzodiazepinami – osteoporoza może być także konsekwencją innych chorób, jak np. cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, nadczynność tarczycy, przytarczyc, choroby żołądkowo-jelitowe, przewlekłe choroby nerek. Objawy, w tym bóle kości i stawów Osteoporoza w większości przypadków przebiega bezobjawowo, przynajmniej we wczesnych fazach rozwoju. Jest to schorzenie rozwijające się powoli w ciągu wielu lat. Często dopiero złamanie kości, spowodowane niegroźnym upadkiem, może podsunąć lekarzowi odpowiednią diagnozę. Dlatego badania diagnostyczne warto wykonać wcześniej – złamanie kości stanowi bowiem objaw już zaawansowanej choroby i jest to ostatni moment, by poddać się leczeniu. Do najczęstszych objawów można zaliczyć bóle kręgosłupa, które niestety rzadko są uznawane za objaw samej osteoporozy, częściej zaś za zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Nierzadko występują również bóle w odcinku piersiowym, a także bóle krzyża i między łopatkami. Przyczyną tego rodzaju urazów jest daleko posunięte odwapnienie kości. Do najbardziej powszechnych złamań można zaliczyć: złamania nadgarstka, kości udowej, kręgów kręgosłupa i znacznie rzadziej występujące złamania żeber. Menopauza a osteoporoza – jakie badania wykonać? Podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie osteoporozy jest obecnie densytometria. Polega ona na pomiarze stopnia pochłaniania przez ciało fotonów emitowanych przez lampę rentgenowską. Urządzenie służące do tego badania – densytometr – dokładnie odmierza gęstość kości (z dokładnością do 1%). Metoda ta umożliwia niezwykle dokładne i precyzyjne zmierzenie masy kostnej. W efekcie, dzięki densytometrii możliwe jest stworzenie komputerowego obrazu struktury kości. Innymi badaniami obrazowymi są zdjęcia przeglądowe kości (prześwietlenia, rentgen). Promienie RTG wychwytywane są przez wapń zawarty w kości, łatwo więc można zauważyć niekorzystne zmiany spowodowane przez osteoporozę – kość wygląda jak obrysowana ołówkiem. Niestety podstawową wadą tej metody jest fakt, że znaczące ubytki wywołane chorobą widać dopiero, gdy przekroczą 30 proc. masy kostnej. Ograniczona efektywność metody jest powodowana także współistnieniem innych zmian zwyrodnieniowych kości, co ma często miejsce u osób w podeszłym wieku. Kolejnym badaniem obrazowym wykorzystywanym do oceny stanu kości jest scyntygrafia kości. Badania tego nie należy mylić z densytometrią, która jest nieinwazyjnym sposobem rozpoznania niskiej gęstości kości, wskazującej na osteoporozę. Scyntygrafia to metoda diagnostyczna medycyny nuklearnej stosowana w celu wykluczenia innych poważnych chorób kości. Badanie rozpoczyna się od podania do żyły łokciowej radioaktywnego znacznika. Następnie znacznik ten jest rozprowadzany w krwioobiegu i wychwytywany przez kości. Poziom radioaktywności wykryty w kości może wskazywać na różne choroby kości, takie jak przerzuty nowotworowe czy stany zapalne, pomaga zdiagnozować przyczyny niewyjaśnionych dolegliwości bólowych lub chorobę Pageta. Ten rodzaj badania pozwala na dużo wcześniejsze wykrycie problemów niż standardowe zdjęcie radiologiczne, dlatego też można je wykonywać u pacjentów z częstymi złamaniami kości. Inną metodą jest np. ilościowa tomografia komputerowa określająca gęstość mineralną kości na jednostkę objętości. Najczęściej stosowanymi metodami pomocniczymi w diagnozowaniu osteoporozy są różnego rodzaju testy biochemiczne. Służą one głównie odróżnieniu osteoporozy pierwotnej od wtórnej. Materiałem badanym dla przeprowadzenia testów biochemicznych jest krew pobrana z żyły łokciowej lub zbiórka dobowa moczu. Wykonując badania tego typu należy pamiętać, że przy osteoporozie bez powikłań wyniki testów będą się mieściły w granicach normy. Podczas testów biochemicznych sprawdza się: – poziom hormonów: estradiolu, LH, FSH. W osteoporozie pierwotnej następuje obniżenie poziomu estrogenów – poziom wapnia – niski poziom we krwi może świadczyć o zaawansowanej osteoporozie. Należy pamiętać, że oznaczenie wapnia we krwi i w moczu nie pozwala stwierdzić, jaki jest poziom wapnia w kościach. Wartości prawidłowe wapnia: we krwi – mmol/l ( – mg/100ml), w moczu (< 6,5 mmol/24 godz. (<260 mg/24 godz.) u kobiet Stężenie wapnia we krwi podlega regulacji na zasadzie sprzężenia zwrotnego i jest związane z poziomem parathormonu (PTH), witaminy D, fosforu i magnezu: – poziom fosforu – podczas typowego przebiegu osteoporozy nie obserwuje się znaczących wahań poziomu tego pierwiastka – parathormon (PTH) – powstaje w przytarczycach, uczestniczy w regulacji i utrzymaniu stałego poziomu wapnia we krwi. Oznaczenia stężenia PTH wykonuje się w celu diagnostyki przyczyn nieprawidłowych poziomów wapnia. Wyniki oznaczeń interpretuje się wraz z oznaczeniem poziomu wapnia we krwi. Pobraną krew należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium, ponieważ PTH szybko traci swą aktywność. Poziom PTH zmienia się w ciągu dnia, osiągając maksimum około 2:00 w nocy. Krew do badania pobiera się zwykle około 8:00 rano. Wartości prawidłowe we krwi: 1,0 – 6,5 pmol/l (10-65 pg/ml) – witamina D (25-OH-witamina D) – badanie wykonuje się w przypadku stwierdzonego, nieprawidłowego poziomu: wapnia, fosforu i/lub parathormonu oraz w razie objawów choroby lub występowania łamliwości kości, w celu diagnostyki zaburzeń metabolizmu kostnego lub funkcji przytarczyc. Krew do badania pobiera się na czczo. Wpływ na wynik ma ekspozycja osoby badanej na światło prawidłowe: 50 – 75 nmol/l (20 – 40 ng/ml) – kalcytonina – jest wytwarzana w tarczycy i ma działanie antagonistyczne w stosunku do PTH, hamuje funkcję osteoklastów i powoduje spadek stężenia wapnia we krwi – fosfataza alkaliczna (ALP) – jest enzymem występującym w dużych ilościach w komórkach wątroby i kości. ALP zleca się razem z innymi badaniami u pacjentów z objawami chorób wątroby lub kości. Krew do badania pobiera się na czczo. Wartości prawidłowe: 40 – 190 IU/l Istnieje także szereg innych badań biochemicznych wykonywanych w celach uzupełniających lub u konkretnych pacjentów. Są to między innymi: biochemiczne wskaźniki przebudowy kości: CTx, NTx (telopeptydy kolagenu typu I) – uwalniane podczas degradacji tkanki kostnej oraz markery kościotworzenia, np. N-końcowy propeptyd prokolagenu typu I, osteokalcyna, izoforma kostna fosfatazy alkalicznej (BAP), karboksyterminalny propeptyd prokolagenu typu I. Zwykle badanie wskaźników przebudowy kostnej wykonuje się okresowo u pacjentów z rozpoznaną chorobą kości w czasie leczenia, aby ocenić odpowiedź na stosowaną terapię. Niektóre doniesienia wskazują, że markery przebudowy mogą być też pomocne w przewidywaniu wysokiego ryzyka przerzutów do kości w nowotworach piersi. Poziom wskaźników przebudowy kostnej pozwala też przewidzieć stopień utraty masy kostnej w czasie oraz ocenić ryzyko wystąpienia złamania kości. W określonych przypadkach wykonuje się także biopsję tkanki kostnej polegającą na pobraniu materiału kostnego i zbadaniu go pod mikroskopem. Zazwyczaj w celu pobrania materiału do badania nakłuwa się kość biodrową. Profilaktyka Działania profilaktyczne mogą okazać się niezwykle skuteczne w zapobieganiu pojawienia się osteoporozy u osób w wieku około menopauzalnym. Są one następujące: – odpowiednia dieta – ma kluczowe znaczenie w profilaktyce i leczeniu osteoporozy. Wapń jest kluczem do wzmocnienia kości. Najlepszym jego źródłem są produkty mleczne, takie jak mleko, ser i jogurt. Produkty o małej zawartości tłuszczu zawierają tyle samo wapnia, co pełnotłuszczowe. Występuje on również w ościstych rybach, nasionach i gazowanej wodzie, która jest równie dobrym źródłem wapnia jak ser. Aby łatwiej przyswajać wapń potrzebna jest witamina D. Około 80% tej witaminy zapewnia nam światło dzienne. Wytwarza się ona bowiem w organizmie w wyniku działania słońca na skórę. Występuje też w pełnotłustych produktach mlecznych, wzbogaconych ziarnach zbóż, jajkach, margarynie i tłustych rybach, takich jak łosoś czy tuńczyk – ograniczyć spożycie alkoholu (zaburza odbudowę kości), herbaty, kawy (nadmiar kofeiny zmniejsza gęstość kości), napojów gazowanych o dużej zawartości fosforu, który może zachwiać równowagę wapnia w organizmie – fitoestrogeny – w celu zbilansowania spadku poziomu estrogenów po menopauzie – aktywność fizyczna – życie po menopauzie nie musi wiązać się z ograniczeniem naszej swobody ruchu. Niezmiernie ważnym czynnikiem dla prawidłowej budowy kości jest wysiłek i aktywność fizyczna. Ruch i ćwiczenia fizyczne stymulują wzrost i zapobiegają utracie masy kostnej. Równocześnie należy pamiętać, że zbyt intensywne ćwiczenia mogą osłabić kości. mgr Aldona Marcinkowska Bibliografia Neumeister B., Besenthal I., Liebich H., Diagnostyka laboratoryjna, Wrocław 2001. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce red. Jakubowski Z., , Gdańsk 1998. Andryskowski G., Suplementacja wapnia po menopauzie, [w:] Przegląd Menopauzalny 5 (2006). Stachowiak G. i wsp., Osteoporoza – diagnostyka i terapia, [w:] Przegląd Menopauzalny 2(2004). Witam. Nazywam się Ania i mam 24 lata. Od jakiegoś czasu męczą mnie bóle mięśni i stawów (podobne jak przy grypie). Nic mi się nie chce, na nic nie mam siły. Zazwyczaj są to bóle w nogach, rękach i plecach. Najczęściej dopadają mnie pod koniec dnia - w godzinach porannych i południowych czuję się dobrze. Rok temu wykryto u mnie niedoczynność tarczycy, ale norma TSH nie była znacznie przekroczona. Dopiero od miesiąca ją leczę Euthyroxem 50. Ponadto mam ciągłe problemy z żołądkiem, wzdęcia, gazy, rozwolnienie na przemian z zatwardzeniem. Oprócz tego doskwiera mi alergia na sierść kotów, kurz, roztocza, której nie leczę, tylko łykam od czasu do czasu Zyrtec. Może któraś z tych informacji pomoże w zdiagnozowaniu przyczyny moich bóli mięśniowych? Będę bardzo wdzięczna za pomoc, pozdrawiam, Ania 2014-07-31, 19:59Ancziksik ~ Strony: 1 wątkii odpowiedzi ostatni post Terminem „menopauza” określa się ostatnią miesiączkę w życiu kobiety. Zjawisko to jest spowodowane fizjologicznym wygaśnięciem funkcji jajników. Wkroczenie w okres menopauzalny to bardzo ważne wydarzenie w życiu każdej kobiety wiążące się zarówno z przejściem do następnego etapu życia, jak i szeregiem zmian. Średni wiek wystąpienia menopauzy w Polsce wynosi 50 lat. Objawy wypadowe występują u 40% kobiet tuż przed menopauzą i u 80% kobiet tuż po menopauzie. Zalicza się do nich uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia rytmu snu i czuwania, zaburzenia akcji serca o charakterze kołatania, bole i zawroty głowy, zmienność nastroju, trudność w koncentracji, osłabienie pamięci, depresję. Terminem „menopauza” (z grec. men − miesiąc, pausis − pauza) określa się ostatnią miesiączkę w życiu kobiety. Zjawisko to jest spowodowane fizjologicznym wygaśnięciem funkcji jajników. W okresie pomenopauzalnym występują zaburzenia endokrynne oraz somatyczne i psychoemocjonalne. Średni wiek wystąpienia menopauzy w Polsce wynosi 50 lat. Objawy wypadowe występują u 40% kobiet tuż przed menopauzą i u 80% kobiet tuż po menopauzie. Zalicza się do nich uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia rytmu snu i czuwania, zaburzenia akcji serca o charakterze kołatania, bóle i zawroty głowy, zmienność nastroju, trudność w koncentracji, osłabienie pamięci, depresję. Dolegliwości te występują z różnym nasileniem u różnych kobiet. Przyczyną tych objawów jest niedobór estrogenów w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Dodatkowo po menopauzie występuje suchość i atrofia pochwy powodujące dyspareunię, częstsze infekcje dróg moczowo-płciowych czy wysiłkowe nietrzymanie moczu [1]. W celu poprawy jakości życia pacjentki, zmniejszenia nasilenia objawów wypadowych oraz zapobiegania skutkom długotrwałego niedoboru estrogenów w okresie okołomenopauzalnym i menopauzalnym zaleca się stosowanie hormonalnej terapii menopauzalnej (HTM) [2]. Zgodnie ze stanowiskiem The North American Menopause Society (NAMS) podstawowym wskazaniem do zastosowania HTM są nocne poty i uderzenia gorąca [3]. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (PTG) terapię hormonalną wieku menopauzalnego powinno się dostosować do oczekiwań kobiety, jej wieku, a więc i czasu trwania okresu menopauzalnego. Istotna jest analiza chorób towarzyszących oraz planowanego czasu stosowania terapii hormonalnej. Kryterium doboru terapii hormonalnej stanowi również preferowana droga podania [2]. Zainteresowanie tematem HTM od połowy XX w. doprowadziło do powstania wielu sprzecznych ze sobą poglądów na temat stosunku korzyści ze stosowania HTM do ryzyka. Zgodnie ze stanowiskiem NAMS i rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy stosunek ten jest najkorzystniejszy przed 60. rokiem życia lub w ciągu 10 lat od ostatniej miesiączki [3, 4].POLECAMY Zgodnie z badaniami znajdującymi się w bazie Cochrane, nie ma skuteczniejszej metody łagodzenia uderzeń gorąca i nadpotliwości niż suplementacja estrogenów. Pogląd ten potwierdza również stanowisko NAMS [3, 4]. Terapia estrogenowa i estrogenowo-progestagenna jest najskuteczniejszą metodą leczenia atrofii pochwy i sromu [3]. Suplementacja ta niesie ze sobą dodatkowo szereg innych korzyści, a mianowicie poprawę nastroju, zmniejszenie ryzyka depresji, bólu mięśni i stawów. Wykazano wpływ estrogenów na satysfakcję z życia seksualnego oraz zaburzenia snu. U kobiet stosujących HTM występuje poprawa stanu skóry i stawów. W przypadku włączenia HTM w niewielkim odstępie czasu po menopauzie spada ryzyko choroby Alzheimera oraz osteoporozy. Odnotowano również spadek ryzyka wystąpienia choroby wieńcowej, zaburzeń gospodarki lipidowej i węglowodanowej oraz spadek ogólnej umieralności kobiet stosujących estrogeny w okresie okołomenopauzalnym i menopauzalnym. W przypadku badań dotyczących terapii estrogenowo-progestagenowej widoczny jest spadek ogólnej umieralności przy braku istotnego wpływu na ryzyko choroby wieńcowej. Wykazano również wzrost częstości chorób serca u kobiet, u których rozpoczęto HTM po 60. roku życia lub po upływie więcej niż 10 lat od ostatniej miesiączki [4]. W przypadku kobiet zgłaszających wyłącznie objawy suchości pochwy i dyspareunii polecana jest miejscowa terapia estrogenowa jako skuteczniejsza od ogólnej i niewymagająca dodatku komponenty progestagennej [3, 4]. Składowa progestagenna HTM ma za zadanie wyłącznie ochronę przed przerostem i rakiem endometrium, w związku z czym po histerektomii zaleca się stosowanie estrogenów w monoterapii [4]. Asendrych i Deptała [5] zwracają uwagę na fakt, że onkologiczne skutki niepożądane są obserwowane najczęściej po 5 latach stosowania. W związku z powyższym autorzy wskazują na 3 lata jako bezpieczny okres stosowania HTM pozwalający złagodzić objawy menopauzy w czasie występowania najsilniejszych objawów, zachowując bezpieczeństwo onkologiczne [5]. Należy dążyć do stosowania najniższej skutecznej dawki w odniesieniu zarówno do składowej estrogennej, jak i progestagennej, co zwiększa bezpieczeństwo stosowania terapii hormonalnej przy zachowaniu tego samego poziomu skuteczności [3, 4]. Niższa dawka składowych hormonalnych zmniejsza ryzyko mastalgii, wystąpienia objawów ubocznych oraz pozwala na dłuższe stosowanie terapii hormonalnej. Istotne jest niższe ryzyko raka sutka, powikłań zakrzepowo-zatorowych oraz mniejsze obciążenie metabolizmu wątroby przy stosowaniu niskodawkowej terapii hormonalnej. Wskazania do stosowania terapii hormonalnej obejmują wystąpienie objawów wypadowych, leczenie atrofii urogenitalnej oraz profilaktykę lub leczenie osteopenii i osteoporozy. Zgodnie ze stanowiskiem PTG, rozpoczynając terapię hormonalną należy stosować 1 mg estradiolu doustnie, 50 mg 17-beta-estradiolu na dobę z jednego plastra lub 0,3 mg estrogenów skoniugowanych doustnie [2]. Również Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy podają konieczność stosowania HTM w najmniejszych skutecznych dawkach. Za dawkę standardową uznano 2 mg estradiolu stosowanego doustnie lub 50 µg przezskórnie. Dawka niska to 1 mg estradiolu doustnie lub 25−37,5 µg przezskórnie. Dawka ultraniska ustalona została na poziomie 0,5 mg estradiolu doustnie i 14 µg przez- skórnie [4]. Z licznych badań oceniających bezpieczeństwo stosowania HTM wynika, że może być ona stosowana przez zdrowe kobiety w celu poprawy jakości życia, łagodzenia objawów menopauzy i zmniejszenia ryzyka osteoporozy. Wykluczono profilaktyczne działanie w zakresie choroby niedokrwiennej serca [5]. Zgodnie ze stanowiskiem NAMS całkowite ryzyko płynące ze stosowania HTM jest niewielkie. Towarzystwo to wymienia liczne czynniki wpływające na bezpieczeństwo stosowania HTM. Wśród nich znajduje się czas stosowania HTM, rodzaj składowych estrogenowych i progestagennych, droga podania, choroby ogólnoustrojowe, wiek rozpoczęcia się okresu menopauzy oraz uprzednio stosowana terapia hormonalna. Zalecane jest włączenie HTM w krótkim czasie po wystąpieniu objawów menopauzy [3]. W celu oceny bezpieczeństwa stosowania HTM należy przeanalizować kolejno najważniejsze mechanizmy działania terapii hormonalnej odnośnie do ewentualnych korzyści i ryzyka. Osteoporoza Przyczyną 75% przypadków osteoporozy jest hipoestrogenemia [6]. Wykazano zmniejszenie ryzyka złamań osteoporotycznych oraz zwiększenie gęstości mineralnej kości podczas stosowania HTM [3, 5]. Choroby sercowo-naczyniowe (ChSN) Kobiety w wieku pomenopauzalnym stanowią grupę podwyższonego ryzyka chorób układu krążenia. Ochronne działanie estrogenów w aspekcie chorób układu sercowo-naczyniowego potwierdza wiele badań [6, 7]. Wiele badań potwierdza też nasilenie procesów miażdżycowych wskutek niedoboru estrogenów [7]. U kobiet, u których wystąpiła wcześniejsza menopauza, wykazano wzrost ryzyka sercowo-naczyniowego. Ryzyko to występuje niezależnie od takich czynników, jak palenie tytoniu, zaburzenia gospodarki lipidowej, otyłość i nadciśnienie tętnicze. Pozytywny wpływ estrogenów na układ sercowo-naczyniowy wynika z rozszerzania naczyń krwionośnych, poprawy parametrów lipidowych, zwiększenia wrażliwości tkanek na insulinę oraz wpływu na proces krzepnięcia. W latach 90. XX w. wykazano spadek ryzyka ChSN o 50% podczas stosowania HTM. W 1996 i 1997 r. w badaniach Nurses’Health Study wykazano korzystny wpływ kardioprotekcyjny HTM. Badania HERS I i II nie wykazały korzystnego wpływu HTM na układ sercowo-naczyniowy [7]. Składowa progestagenna terapii hormonalnej jest odpowiedzialna za wzrost ryzyka sercowo-naczyniowego. Gestageny wykazujące aktywność androgenną mogą wywoływać skurcz naczyń, doprowadzając do powikłań sercowo-naczyniowych oraz zmniejszać korzystny efekt estrogenów w zakresie gospodarki lipidowej. Obecnie wśród dostępnych gestagenów brak jest substancji całkowicie bezpiecznej dla układu sercowo-naczyniowego [8]. Hormonalna terapia menopauzalna nie może być uznana za działanie profilaktyczne w zakresie chorób sercowo-naczyniowych. Dodatkowo potwierdzono wzrost ryzyka zawału mięśnia sercowego oraz udaru niedokrwiennego mózgu podczas stosowania HTM [5]. Suchecka-Rachoń i wsp. zwracają uwagę na kontrowersje dotyczące wypływu HTM na układ sercowo-naczyniowy [6]. Hormonalna terapia menopauzalna nie jest zalecana jako jedyna i podstawowa terapia zapobiegająca chorobie wieńcowej. Nie wykazano wzrostu ryzyka choroby wieńcowej przy rozpoczęciu HTM w wieku 50−59 lat lub w ciągu 10 lat od pierwszych objawów menopauzy. Widoczny jest jednak wzrost tego ryzyka w przypadku rozpoczęcia terapii w wieku późniejszym. Istnieją doniesienia o wolniejszym tempie powstawania uwapnionych blaszek miażdżycowych i spadku ryzyka choroby wieńcowej w przypadku wdrożenia terapii estrogenowej w krótkim czasie po wystąpieniu objawów menopauzy. Hormonalna terapia menopauzalna nie jest zalecana w pierwotnej i wtórnej profilaktyce udaru mózgu [3]. Brak ewidentnego pozytywnego wpływu HTM na układ sercowo-naczyniowy wynika najprawdopodobniej z polimorfizmu genów kodujących receptory estrogenowe. Około 80% kobiet posiada allel T genu kodującego receptory estrogenowe, przez co receptory te są znacznie mniej wrażliwe na estrogeny. W tej grupie kobiet występuje również większe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych [7]. Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) Progestageny posiadające duże powinowactwo do receptora glukokortykoidowego zwiększają naczyniową aktywność pro koagulacyjną, doprowadzając do wzrostu ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej [8]. Stosowanie HTM powoduje wzrost ryzyka ŻChZZ [5]. W badaniu HERS I i II wykazano ponad dwukrotny wzrost ryzyka ŻChZZ podczas stosowania estrogenów w połączeniu z octanem medroksyprogeste- ronu [3, 9]. Wzrost ryzyka jest szczególnie widoczny w przypadku kobiet z ŻChZZ w wywiadzie lub mutacją czynnika V Leiden [3]. Hormonalna terapia menopauzalna zwiększa ryzyko wystąpienia udarów mózgu i ŻChZZ, jednak wyjściowo ryzyko to przed 60. rokiem życia jest niskie. Ryzyko ŻChZZ wzrasta z wiekiem, wskaźnikiem masy ciała (body mass index – BMI) oraz dawką estrogenów, natomiast nie wzrasta wraz z czasem stosowania HTM (jest największe w pierwszym roku stosowania HTM). Wykonanie badań w kierunku trombofilii zaleca się u kobiet z obciążonym wywiadem własnym i rodzinnym [4]. Wykazano mniejsze ryzyko ŻChZZ w przypadku stosowania HTM przezskórnej niż doustnej. Ryzyko to spada również przy stosowaniu niskodawkowej HTM [3]. W etiopatogenezie raka piersi, jajnika i endometrium hormony steroidowe odgrywają kluczową rolę na różnych etapach karcenogenezy. Z powyższego faktu wynika wzrost zainteresowania ryzykiem zachorowania na te nowotwory wśród kobiet stosujących HTM [5]. Rak piersi Fakt, że rak piersi jest nowotworem hormonozależnym, wywołuje obawy odnośnie do stosowania HTM u kobiet, które w przeszłości chorowały na ten nowotwór. Nawet po 10 latach przeżycia istnieje możliwość wyindukowania raka w drugiej piersi lub pobudzenia komórek nowotworowych piersi wcześniej zajętej ogniskiem raka. Pacjentkom, które mają w wywiadzie raka piersi, nie zaleca się stosowania HTM [5]. Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania terapii hormonalnej jest ryzyko raka piersi. Progestageny nasilają zależną od estrogenów proliferację tkanki gruczołu piersiowego. W grupie kobiet przewlekle stosujących estrogenowo-progestagenową terapię hormonalną zauważono niewielkie zwiększenie ryzyka zachorowania na raka piersi przy braku wzrostu poziomu umieralności [8]. Udowodniono, że wraz ze zwiększeniem stężenia estrogenów we krwi spada okres bezobjawowy w raku piersi. W grupie kobiet stosujących HTM wykazano większy odsetek raków piersi o wysokim stopniu zróżnicowania, mniejszym stopniu złośliwości oraz wolniejszym przebiegu klinicznym [5]. Badania wykazują niekorzystny wpływ octanu medroksyprogesteronu w terapii hormonalnej w kontekście raka sutka. Progestageny należące do grupy selektywnych modulatorów enzymów metabolizmu estrogenów (SEEM) zmniejszają miejscowe wytwarzanie estrogenów w gruczole piersiowym. Zestawienie estradiolu z dydrogesteronem jest jedyną kombinacją estrogenowo-progestagenną, wobec której wykazano korzystny wpływ w aspekcie raka piersi. Udowodniono w badaniach hamowanie proliferacji oraz wzrost apoptozy komórek raka piersi. Zgodnie z powyższym zaleca się stosowanie niskich dawek progestagenów dobranych indywidualnie do potrzeb pacjentki i jej wyjściowego narażenia na raka piersi [8]. Polskie Towarzystwo Menopauzy i Andropauzy zwraca uwagę na wyraźnie większy wzrost ryzyka raka piersi w przypadku stosowania progestagenów niż estrogenów. Ryzyko raka piersi związane jest ze stosowaniem progestagenów w HTM i wzrasta wraz z czasem stosowania HTM, jednak pozostaje porównywalne ze wzrostem ryzyka wskutek wzrostu masy ciała po menopauzie o 5 kg i regularnego spożywania wysokoprocentowego alkoholu. W odniesieniu do raka piersi wykazano większe bezpieczeństwo terapii sekwencyjnej niż ciągłej oraz stosowania progesteronu i dydroprogesteronu. W przypadku stosowania monoterapii estrogenowej nie obserwowano wzrostu ryzyka raka piersi podczas stosowania HTM przez 7 lat oraz niewielki wzrost przy 15 latach stosowania HTM. Jedynymi rekomendacjami sugerującymi potrzebę ograniczenia czasu stosowania HTM estrogenowo-progestagenowej do 4−5 lat są rekomendacje NAMS. Zgodnie z rekomendacjami International Menopause Society (IMS), British Menopause Society (BMS) i American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), nie ma ograniczenia czasu stosowania HTM zależącego wyłącznie od indywidualnego stosunku ryzyka do korzyści. Stosowanie HTM u kobiet, które przebyły leczenie raka piersi, nie jest zalecane ze względu na wzrost ryzyka raka piersi [4]. Badanie Women’s Health Initiative (WHI) wskazuje na brak wzrostu ryzyka raka piersi u kobiet stosujących estrogenową terapię zastępczą (ETZ) przy średnim okresie stosowania 7 lat. Dodatkowo badania wykazują spadek ryzyka w 3 kategoriach: częstość występowania raka przewodowego, miejscowe zaawansowanie procesu nowotworowego i rozpoznanie raka w ciągu 6 miesięcy od zakończenia ETZ. Wykazano jednak wzrost ryzyka raka piersi w przypadku stosowania ETZ dłużej niż 10 lat [3]. Wzrost ryzyka zachorowania na inwazyjnego raka piersi w 5. roku stosowania HTM jest na granicy istotności statystycznej. Czas stosowania HTM ma wpływ na wzrost ryzyka raka piersi. Stosowanie terapii estrogenowo-progestagennej powoduje większy wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi niż stosowanie samych estrogenów [5]. Zgodnie ze stanowiskiem NAMS, po 3−5 latach stosowania terapii estrogenowo-progestagennej następuje wzrost ryzyka raka piersi. W przypadku rozpoczęcia HTM tuż po wystąpieniu pierwszych objawów menopauzy występuje większy wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi niż w przypadku rozpoczęcia terapii po 5 latach. W przypadku odstawienia HTM ryzyko raka piersi nieznacznie spada po 3 latach [3]. Rak endometrium Rak endometrium jest nowotworem stymulowanym przez estrogeny [5]. Zgodnie z rekomendacjami PTG, w związku ze wzrostem ryzyka przerostu i raka endometrium podczas stosowania estrogenów w monoterapii u kobiet z zachowaną macicą, bezwzględnie należy stosować komponentę progestagenną. Zalecenia te pokrywają się również ze stanowiskiem NAMS [3, 6, 8]. Stosowanie terapii estrogenowo-progestagennej nie powoduje wzrostu ryzyka raka endometrium. Nie wykazano wzrostu ryzyka nawrotu raka endometrium podczas stosowania HTM u kobiet chorujących wcześniej na ten nowotwór. Interesujący jest fakt spadku zachorowalności na raka endometrium w grupie kobiet stosujących HTM. Pomimo powyższych obserwacji z powodu braku badań prospektywnych i z randomizacją u kobiet z rakiem endometrium w wywiadzie zaleca się w pierwszej kolejności stosowanie leczenia niehormonalnego. Nieskuteczność leczenia pozwala na zastosowanie HTM z zachowaniem środków ostrożności w postaci regularnej, wnikliwej kontroli [5]. Zgodnie z zaleceniami NAMS, nie zaleca się stosowania HTM w przypadku raka endometrium w wywiadzie [3]. Mięsak podścieliskowy macicy Mięsak podścieliskowy macicy jest nowotworem posiadającym bardzo dużą liczbę receptorów estrogenowych i progesteronowych, w związku z czym jest uznawany za nowotwór silnie hormonozależny. Stosowanie estrogenów jest przeciwwskazane u kobiet z mięsakiem podścieliskowym w wywiadzie ze względu na stwierdzane odległe nawroty choroby po stymulacji estrogenowej. Obserwowane były regresje guza po zastosowaniu gestagenów i antyestrogenów. W związku z powyższym zaleca się stosowanie octanu megestrolu, octanu medroksyprogesteronu lub selektywnych modulatorów receptora estrogenowego w przypadku mięsaka podścieliskowego macicy w wywiadzie [5]. Rak jelita grubego Stosowanie HTM powoduje spadek ryzyka zachorowania na raka jelita grubego już po 3 latach stosowania, choć mechanizm działania nie jest znany [5]. Rak jajnika Badania wskazują na związek częstości raka jajnika ze stymulacją gonadotropinami. Niedobór estrogenów występuje u niemal wszystkich kobiet po leczeniu raka jajnika ze względu na schemat leczenia łączący leczenie chirurgiczne z chemioterapią. Prospektywne, badanie z randomizacją przeprowadzone wśród kobiet leczonych w przeszłości na raka jajnika nie wykazało zmniejszenia okresu wolnego od choroby ani negatywnego wpływu na czas całkowitego przeżycia. Przeprowadzone wcześniej badania retrospektywne pokazały tożsame wyniki. W związku z powyższym należy stwierdzić, że HTM może być bezpiecznie stosowana u kobiet z rakiem jajnika w wywiadzie [5]. Nie stwierdzono wpływu HTM na zachorowalność na inne nowotwory, w tym hormonozależnego raka szyjki macicy [5]. Towarzystwo NAMS podaje rzadko lub bardzo rzadko występujący związek pomiędzy stosowaniem HTM a wzrostem ryzyka raka jajnika [3]. Rak płuc Nie wykazano jasnych dowodów na wzrost ryzyka raka płuc podczas stosowania HTM, jednak zaleca się zaprzestanie palenia tytoniu [3]. Zaburzenia gospodarki lipidowej, węglowodanowej, elektrolitowej Wpływ estradiolu na komórki wątroby polega na zmianie w syntezie lipoprotein, niektórych białek układu krzepnięcia, zmniejszenia stężenia cholesterolu [10]. Aktywność androgenna progestagenów powoduje indukcję nietolerancji glukozy i hiperinsulinemię. Aktywność mineralokortykosteroidowa większości progestagenów powoduje zatrzymanie jonów sodu i wody w organizmie, podwyższając ciśnienie krwi [8]. Hormonalna terapia menopauzalna nie powinna być stosowana jako jedyna metoda profilaktyki cukrzycy u kobiet w wieku okołomenopauzalnym [3]. Proces poznawczego starzenia się i otępienia Hormonalna terapia menopauzalna nie jest zalecana jako jedyna metoda profilaktyki zaburzeń poznawczych i otępienia niezależnie od wieku pacjentki. Nie zaleca się również stosowania HTM w celu zwiększenia sprawności funkcji poznawczych młodszych kobiet po menopauzie w przypadku zachowanych jajników. Dodatkowo przy braku udowodnionego pozytywnego wpływu na funkcje poznawcze u młodszych kobiet wykazano wzrost ryzyka otępienia u kobiet po 65. roku życia stosujących HTM. Skuteczność HTM w leczeniu choroby Alzheimera nie została potwierdzona [3]. Uważa się jednak, że niedobór estrogenów w okresie pomenopauzalnym zwiększa ryzyko choroby Alzheimera [6]. Odmiennie sprawa wygląda w grupie kobiet z przedwczesną menopauzą lub chirurgiczną menopauzą. Większość badań potwierdza ochronne działanie HTM w zakresie profilaktyki choroby wieńcowej oraz wskazuje na korzystniejszy wskaźnik korzyści do ryzyka w tej grupie kobiet [3, 7]. Zakończenie Możliwe są różne sposoby podaży HTM pozwalające zoptymalizować stosunek korzyści do ryzyka. Wyróżnia się drogę podania doustną, przezskórną, dopochwową i domięśniową. W Polsce niedostępne są pierścienie dopochwowe ani implanty podskórne wydzielające wyłącznie estradiol. Systemy wewnątrzmaciczne wydzielające lewonorgestrel umożliwiają podanie miejscowe progestagenów. Najpowszechniejsze jest jednak podanie doustne, mające korzystny wpływ na gospodarkę lipidową, jednak zwiększające ryzyko ŻChZZ. Hormonalna terapia menopauzalna może być podawana przezskórnie w postaci plastrów (zawierających estrogeny lub estrogeny w połączeniu z progestagenami), żeli (zawierających estradiol) i aerozolu (zawierającego estradiol). Istnieje uzasadnienie podaży przezskórnej, miejscowej i domięśniowej związane ze zmniejszeniem ryzyka powikłań ogólnoustrojowych. Przyjęto brak wzrostu ryzyka ŻChZZ i gęstości mammograficznej podczas stosowania terapii przezskórnej. W przypadku stosowania terapii dopochwowej nie występują przeciwwskazania bezwzględne, nie odnotowano też negatywnego wpływu na proliferację śluzówki jamy macicy [4]. Towarzystwo NAMS zwraca uwagę na brak przewagi stosowania HTM ogólnoustrojowo. Podaż progestagenów drogą przezskórną ani w postaci systemów domacicznych nie jest zalecana zgodnie ze stanowiskiem NAMS [3]. W celu zwiększenia bezpieczeństwa HTM zalecane jest wykonanie badań wstępnych. Należą do nich zebranie wywiadu osobistego i rodzinnego, badanie ginekologiczne, pobranie cytologii, ultrasonografia przezpochwowa, palpacyjne badanie piersi z analizą wcześniejszych badań obrazowych. Dodatkowo można oznaczyć poziom glikemii, cholesterolu całkowitego, hormonu folikulotropowego (FSH), estradiolu, hormonu antymüllerowskiego (AMH), hormonu tyreotropowego (TSH), transaminaz, bilirubiny, parametrów układu krzepnięcia. Przydatne może okazać się wykonanie badania ultrasonograficznego narządów jamy brzusznej, ocena układu żylnego kończyn dolnych, badanie tętnic szyjnych, badanie predyspozycji genetycznych do wystąpienia raka piersi i jajnika, badanie densytometryczne [4]. Zgodnie z zaleceniami NAMS, istotne przy podejmowaniu decyzji jest zebranie wywiadu ukierunkowane na udar mózgu, chorobę wieńcową, ŻChZZ, osteoporozę, czynniki ryzyka raka piersi i mammografię. Dodatkowo podkreślana jest rola badania przedmiotowego [3]. Suchecka-Rachoń i wsp. wskazują na celowość rozważenia wskazań i przeciwwskazań przed włączeniem HTM, przeprowadzenia badania ginekologicznego, pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, oznaczenia glikemii i stężenia lipidów, wykonania mammografii i badania ultrasonograficznego [6]. W celu monitorowania HTM zaleca się po 3−4 miesiącach stosowania wykonanie badań kontrolnych. Następnie wymaga się regularnych kontroli ginekologicznych co roku. Konieczne jest zebranie wywiadu, ocena skutków ubocznych, pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała oraz badanie ginekologiczne i palpacyjne piersi. Pacjentka powinna być dodatkowo skierowana na badanie mammograficzne. Zaleca się wykonanie badania cytologicznego minimum raz na 3 lata. Badanie ultrasonograficzne nie jest wymagane. Nie rzadziej niż co 5 lat należy oznaczyć poziom glukozy we krwi oraz cholesterolu całkowitego [4]. Zgodnie z zaleceniami Brytyjskiego Towarzystwa Menopauzy (BMS) i Women’s Health Concern, decyzję dotyczącą stosowania HTM każda kobieta powinna podjąć samodzielnie po przedstawieniu jej wszystkich możliwych korzyści i zagrożeń płynących z jej stosowania. Powinno się udzielić pełnej informacji na temat metod alternatywnych oraz zmiany stylu życia. Należy indywidualnie dobierać dawkę oraz schemat i czas trwania leczenia z przeprowadzaniem corocznej oceny stosunku korzyści i ryzyka. Towarzystwa naukowe zwracają uwagę na dobry stosunek korzyści do ryzyka płynącego ze stosowania HTM u kobiet przed 60. rokiem życia. Po 60. roku życia zaleca się przezskórne podawanie niższych dawek [7]. Piśmiennictwo: Suchecka-Rachoń K., Rachoń D. Rola hormonalnej terapii zastępczej u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Choroby Serca i Naczyń 2005; 2 (3): 115−124. Rekomendacje Zarządu Głównego PTG w sprawie stosowania terapii hormonalnej wieku menopauzalnego. Stanowisko NAMS w sprawie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po menopauzie, Ginekologia po Dyplomie 2010; 7: 61−63. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na temat hormonalnej terapii menopauzy. Przegląd Menopauzalny 2014; 18 (1): 1−8. Asendrych A., Deptała A. Hormonalna terapia zastępcza w nowotworach hormonozależnych. Współczesna Onkologia 2004; 8 (2): 81−85. Suchecka-Rachoń K., Rachoń D. Rola hormonalnej terapii zastępczej u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Choroby Serca i Naczyń 2005; 2 (3): 115−124. Lesiak M., Ropacka-Lesiak M., Podkowa N. Hormonalna terapia zastępcza a choroby układu sercowo-naczyniowego. Ginekol. Pol. 2016; 87: 59−64. Rekomendacje PTG dotyczące stosowania progestagenów w HTZ. Dębski R. Hormonalna terapia zastępcza a choroby naczyń tętniczych. Przegl. Menopauz. 2006; 5: 274−279. Dębski R. Antykoncepcja hormonalna a HTZ. Borgis, Nowa Medycyna 2004: 1. W okresie menopauzy i przekwitania jesteśmy bardziej narażone na niektóre choroby różnych układów naszego organizmu. Poniżej przedstawię wam choroby które najczęściej występują i pojawiają się u kobiet po 45 rokiem życia. Najczęstsze Choroby Okresu MenopauzyChoroby Układu Moczowo Rozrodczego1) Nietrzymanie MoczuIstnieją trzy tytpy nietrzymania moczu:2) Cysty jajnikowe3) Świąd sromu4) Menorrhagia5) Zapalenie pęcherzaPrzyczyny zapalenie pęcherza i jak sobie z tym radzić6) Wypadania NarządówWypadanie macicy7) MięsniakiChoroby Kości I Stawów1) Choroba zwyrodnieniowa stawów2) Gościec stawowy3) Endoproteza stawu biodrowegoEndoprotezy stawu biodrowego można podzielić na:4) Złamanie KościChoroby Układu Krążena I Serca1) MiażdżycaJak Objawia Się Miażdżyca ?2) Choroba wieńcowa3) Zawał Mięśnia Sercowego4) Nadciśnienie5) Udar MózguObjawy udaru:Inne Choroby Występujące Częściej W Trakcie Przekwitania1) Cukrzyca2) Niedoczynność Tarczycy3) Choroby SkóryRogowacenie białe OstudaNaczynka krwionośne i znamiona pająkowatePlamy starcze4) DepresjaPrawdopodobieństwo wystąpienia depresji klinicznej zwiększają:Rak szyjki macicy Najczęstsze Choroby Okresu Menopauzy Starzenie się układu moczowo-płciowego – Genitalia kobiety, jej cewka moczowa oraz pęcherz wyposażone są w wiele receptorów estrogennych. Kiedy w organizmie znajduje się odpowiednie stężenie hormonów estrogenowych, receptory utrzymują cały układ moczowo-płciowy we właściwym stanie. Z kolei kiedy zaczyna ich brakować, pojawia się atrofia narządów i zwiększona podatność na różnego rodzaju infekcje. Krocze oraz pochwa stają się wysuszone, ulegają częstym podrażnieniom, swędzą. Wszystko to w efekcie objawia się bólem w czasie stosunków płciowych. Dodatkowo towarzyszy temu uczucie parcia na mocz oraz niemożność utrzymania go. Dolegliwości te to najczęstsza przyczyna wizyt u ginekologa wśród kobiet w okresie klimakterium. Wszystkie inne objawy menopauzy przeczytasz w osobnym artykule na naszej stronie. Choroby Układu Moczowo Rozrodczego 1) Nietrzymanie Moczu Dolegliwość ta wiąże sie z osłabieniem lub też nadmierną aktywnością zwieracza przy ujściu pecherza. Nie jest to schorzenie zagrażające życiu, jednak jest dosyć kłopotliwe i może „uwiązać” chorego w domu. Na skutek niedoboru estrogenów, wzmożonej pobudliwości pęcherza, stanów zapalnych lub cukrzycy przestaje prawidłowo działać zwieracz. Istnieją trzy tytpy nietrzymania moczu: typ uciskowy podczas którego następuje „popuszczanie” niewielkich ilości w trakcie śmiechu, kaszlu, dźwigania lub kichaniatyp nagły czyli niespodziewane i naglące uczucie parcia spowodowane często zmianą pozycji ciała, np. wyprostowaniem siętyp mieszany czyli naprzemienne „popuszczanie” i parcie świadczące o podwójnej dysfunkcji zwieracza W przypadku gdy nietrzymanie moczu wiąże sie ściśle z osłabieniem mięśni dna miednicy, pomocne mogą okazać się ćwiczenia Kegela czyli napinanie i rozluźnianie okolic dróg rodnych. Jeśli natomiast zaobserwowałaś u siebie objawy odpowiadające typowi „nagłemu”, postaraj się średnio co dwie godziny opróżniać pęcherz i unikaj moczopędnych napojów jak np. kawa czy herbata. W przypadku „popuszczania”, np. przed planowanym wysiłkiem zakładaj tampon. Przy leczeniu nietrzymana moczu pierwszego typu czasami wystarcza krem z estrogenami lub też inna hormonalna terapia zastępcza, w ciąższych wypadkach jedynym ratunkiem jest zabieg chirurgiczny. 2) Cysty jajnikowe Cysty jajnikowe wypełnione są galaretowatym płynem, mogą osiągać aż 50 cm średnicy, wówczas tkanka jajnika ma postać tylko cienkiej otoczki. Większość z cyst ma niezłośliwy charakter, jeśli są niewielkie nie dają żadnych objawów, jednak w miarę wzrostu może wystąpić wypukłość brzucha. Duże cysty uciskają sąsiednie narządy, powodując zadyszkę, żylaki, parcie na mocz, opuchnięcie kostek, wymioty i obstrukcję. Do krwawienia z pochwy dochodzi tylko wtedy, kiedy cysta wydziela estrogeny. Zdarza się, że cysta tworzy się na szypule i w efekcie jej nagłego skręcenia chora odczuwa w dole brzucha ostry ból. Każdy taki przypadek wymaga zbadania przez ginekologa. By zdiagnozować cystę należy wykonać ultrasonografię lub laparoskopię. Cysty, bez względu na rozmiar powinny być poddane zabiegowi chirurgicznemu, ponieważ tylko badanie mikroskopowe pozwala odróżnić guz złośliwy od niezłośliwego. 3) Świąd sromu Swędzenie oznacza niedobór estrogenów i nasila się zwłaszcza w nocy, a także podczas upławów, w takich przypadkach warto zrobić podstawowe badania kontrolne. Może ono być skutkiem drożdżycy pochwy, zapalenia dróg moczowych oraz cukrzycy. Zdarzają sie rówież przypadki, że jego źródłem są czynniki psychogenne. Nieustanne drapanie się sprawia przyjemność i może doprowadzić nawet do orgazmu, który kończy się niestety owrzodzeniami, ranami i jeszcze gorszym swędzeniem. By temu zapobiec staraj sie nie drapać, a jaśli stan taki trwa więcej niż kilka dni zgłoś się z tą dolegliwością do lekarza. Dbaj o higienę osobistą, lecz unikaj mydła i innych detergentów. Myj się letnią lub ciepłą wodą i smaruj podrażnione miejsca silikonowym kremem do rąk. Nie używaj specyfików znieczulających w sprayu poniewą mogą wywoływać reakcę alergiczną potęgującą uczucie swędzenia. 4) Menorrhagia Menorrhagia oznacza zbyt obfite krwawienia miesięczne. Dochodzi do nich przy różnych zmianach w obrębie macicy takich jak mięśniaki, polipy, gruczolistości (endometrioza), rak czy zaburzenia układu krzepnięcia. Podstawowym problemem przy diagnozie jest trudna do wytyczenia granica między menstruacją obfitszą niż normalnie a menstruacją krwotoczną. Zazwyczaj kobieta traci od 30 do 50 ml krwi, natomiast o miesiączce krwiotocznej mówimy wtedy, gdy utrata wynosi 80 i więcej ml. Sytuacja taka często spowodowana jest brakiem progesteronu, śluzówka macicy rozrasta się nadmiernie, a to prowadzi do obfitej i przedłużającej się menstruacji. By złagodzić zbyt obfite miesiączki można do swojej zdrowej diety włączyć duże ilości bioflawonoidów, które znajdują się w owocach cytrusowych. Lepiej nie pić też alkoholu ponieważ hamuje on proces tworzenia się płytek krwi i wywołuje obniżoną krzepliwość krwi podobnie jak w przypadku aspiryny. W trakcie menstruacji najlepiej unikać też gorących kąpieli ponieważ wpływają na poszerzanie naczyń krwionośnych. Menorrhagia może wywoływać anemię dlatego należy regularnie robić badania morfologiczne, by w razie niskiego poziomu hemoglobiny zacząć od razu uzupełniać żelazo. Badanie krwi pozwala też na wykrycie niedoboru progesteronu dzięki czemu można zapobiegać mu podając ten hormon w drugiej połowie cyklu. By zdiagnozować tą przypadłość przede wszystkim należy najpierw wykluczyć wszelkie przyczyny organiczne w postaci zmian w obrębie macicy oraz zaburzeń krzepliwości. Kobiety powyżej 45 roku życia powinny mieć także wykonane badania w celu wykluczenia ewentualnych zmian nowotworowych. 5) Zapalenie pęcherza Pęcherz kobiet zwłaszcza po menopauzie jest niezwykle podatny na wszelkiego rodzaju infekcje. Cewka moczowa kobiet jest znacznie krótsza niż cewka mężczyzn dlatego to właśnie żeńskiej płci częściej dotyczą problemy z pęcherzem. Wszystkie niemal zapalenia pęcherza powodują bakterie, które przedostały się do cewki. Niezwykle ważną sprawą jest tu natychmiastowe i staranne leczenie wszelkich infekcji, tak by nie doszło do stanu przewlekłego. Objawy zapalenia pęcherza są niezwykle dokuczliwe i potrafią uprzykrzyć życie każdej kobiecie. Najczęstsze objawy to: częste oraz naglące parcia, z popuszczaniem moczu wbrew woli, przy czym najczęściej okazuje się, że było go niewiele. Jest to efekt podrażnienia śluzówki, który sprawia, że nawet kilka kropli moczu zmusza mięsień pęcherza do ból przy oddawaniu moczu„ciągnący” ból w dole brzucha promieniujący czasami do pleców (może się to łączyć także z chorobą nerek, w takim przypadku jak najszybciej udaj się do lekarza)krew w moczu – nawet lekko różowe zabarwienie świadczy o poważnym zapaleniu śluzówki pęcherza moczowego Przyczyny zapalenie pęcherza i jak sobie z tym radzić Przyczyn zapalenia pęcherza i podobnych infekcji układu moczowo-płciowego jest kilka. Najczęściej powodują je bakterii z grupy które obecne są w jelitach i odbytnicy. Do cewki moczowej przedostają się poprzez: brak odpowiedniej higieny osobistejczęste i intensywne stosunki płciowezałożenie cewnikaprzewlekłe zapalenie szyjki macicy lub pochwywypadniecie przedniej ściany pochwyreakcja alergiczna na perfumowane płyny do higieny intymnej, płyny do kąpieli hormonalnyzbyt ciasna bielizna podrażniająca cewkę moczowąnadmierne użycie środków plemnikobójczych, przetrzymywanie tamponów, podrażnienie pochwy przez niedopasowany krążek antykoncepcyjnypodrażnienie ujścia cewki moczowej przez mydło, wodę lub zbyt energiczne podcieranie się W sytuacji, kiedy mamy do czynienia z zapaleniem pęcherza należy przede wszystkim pić dużo wody i soków rozcieńczonych w wodzie. nie rozmnażają się w moczu o odczynie zasadowym – w tym celu rozpuść łyżeczkę sody oczyszczonej w szklance wody i wypij trzykrotnie taką mieszankę w ciągu pierwszych pięciu godzin od pojawienia się objawów. Oprócz tego myj ręce po każdej wizycie w ubikacji, podcieraj krocze od przodu do tyłu zwilżoną watą, nie używaj mydła. Wszystkie te zabiegi wykonuj delikatnie. Można wspomóc się produktami na nietrzymanie moczu jak cystonette. Jeśli zapalenie spowodowane jest np. kontaktami seksualnymi lepiej zrezygnuj z nich na jakiś czas, lub zacznij stosować żel nawilżający. Po każdym stosunku należy się podmyć i oddać mocz. 6) Wypadania Narządów ięśnie miednicy ulegając wraz z wiekiem osłabieniu nie są już w stanie podtrzymywać umieszczonych w niej narządów takich jak macica, pęcherz, cewka moczowa, odbytnica. Zaczynają one obniżać się i wypadają. Gdy w jamie brzusznej wzrasta ciśnienie na przykład podczas kaszlu lub wypróżniania, wypadanie narządów jest widoczne najbardziej. Wypadanie macicy Wypadanie macicy jest efektem procesu zwiotczenia mięśni i ścięgien. Macica może „opuścić się” nawet do pochwy wywołując przy tym miejscowe podrażnienie a także ból w krzyżu połączone z niepokojącym uczuciem, że za chwilę wszystkie wnętrzności wypadną na zewnątrz. Wypadanie macicy podzielone zostało na trzy stopnie. Pierwszy stopień charakteryzuje się zsunięciem macicy do pochwy, drugi ma miejsce wtedy gdy szyjka sterczy z pochwy, natomiast kidy i szyjka i macica ukazują się na zewnątrz pochwy mówimy o trzecim stopniu wypadania macicy. Ta nieprzyjemna dolegliwość może być także następstwem licznych porodów, nadmiernych wysiłków fizycznych, lub wyczynowego uprawiania sportu. Dodatko stan ten pogłębia obstrukcja oraz chroniczny kaszel. Wypadanie cewki moczowej – cewka obniża się wzdłuż przedniej ściany pochwy, a podrażniony nabłonek przyczynia się do częstego oddawania moczu. Wypadanie odbytu – przednia ściana odbytu obniża się wzdłuż tylnej ściany pochwy co najbardziej jest uciążliwe w trakcie wypróżniania. Niekiedy jest tak, że aby umożliwić wypróżnienie trzeba włożyć palec i podtrzymać tylną ścianę pochwy. Wypadanie pęcherza prawie zawsze prowadzi do stanów zapalnych. Kiedy pęcherz zwisa poniżej ujścia cewki ciężko jest oddać mocz. Należy wtedy przycisnąć uwypukloną część palcem. Jeśli wypadanie narządów występuje w jeszcze mało zaawansowanym stadium można stosować zastępczą terapię hormonalną, która powstrzymuje zanikowe zmiany tkanek, powodowane niedoborem estrogenów. Kobietom starszym z przeciwskazaniami do operacji, zaleca się specjalny krążek dopochwowy podtrzymujący szyjkę oraz macicę, jednak nie powinno się go nosić długo ze względu na występowanie podrażnień nabłonka. Zabiegu chirurgicznego wymaga wypadanie narządów III stopnia. Wykonuje się go poprzez pochwę i skraca się wiązadła maciczne, niekiedy pojawia się konieczność usunięcia całej macicy. By zapobiec tym przykrym procesom można zawczasu zacząć uprawiać ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy, unikać nadmiernych wysiłków fizycznych i najlepiej rzucić palenie szczególnie gdy towarzyszy temu kaszel. Należy dbać także o prawidłowe wypróżnienia, jeść wiele owoców i warzyw zawierających błonnik. Pewniej i lepiej można się także poczuć nosząc dobrze skrojony pas, lub specjalną bieliznę. 7) Mięsniaki Mięśniaki to wolno rosnące niezłośliwe guzy, które tworzą się w ścianie macicy lub na jej śluzówce. Nie wiadomo dokładnie jakie są przyczyny ich powstawania, wiadomo natomiast, że wiąże się to z poziomem estrogenów. Zdarzają się, choć rzadko nawet przed 20. rokiem życia, między 35. a 45. rokiem życia dotyczą prawie 20% kobiet, a po przekroczeniu 80. roku życia cierpi na nie aż 25% kobiet. Ten wzrost zachorowań wiąże się z nadmiarem estrogenów – w latach poprzedzających okres klimakterium spada produkcja antagonistycznego progesteronu. Po zakończeniu menopauzy mięśniaki zaczynają się obkurczać, lecz jeśli jednak nadal się powiększają nie wolno tego bagatelizować ponieważ guzy te wykazują skłonności do zezłośliwienia. Niewielkie mięśniaki przeważnie nie dają żadnych objawów, jeśli natomiast zniekształcają macicę może dochodzić do obfitych lub długich menstruacji prowadzących do anemii. Mięśniaki o sporych rozmiarach mogą uciskać pęcherz i kiszkę stolcową powowodując częste parcia, bóle i obstrukcję. Niekiedy mięśniak znajdujący się w ścianie macicy skręca się wokół szypuły objawiając się nagłym i ostrym bólem w dole brzucha. By zdiagnozować mięśniaka należy wykonać badanie ultrasonograficzne (USG), najczęściej jednak wystarcza nawet samo badanie ginekologiczne – mięśniakowata macica w dotyku jest „wyboista”. Niewielkie mięśniaki najczęściej nie wymagają leczenia, a jedynie regularnej kontroli. Wskazaniem do operacji jest np. uporczywy ból i obfite krwawienia. Choroby Kości I Stawów 1) Choroba zwyrodnieniowa stawów Schorzenie to dotyczy niemal każdego człowieka po 60 roku życia. Zwyrodnienie jest bardzo często rezultatem nadmiernego przeciążenia stawów wynikającego z otyłości, nieprawidłowej budowy ciała czy anomalii rozwojowych. Dotyczy najczęściej tych partii ciała, gdzie wcześniej doszło do jakiegoś urazu mechanicznego albo zbyt dużej eksploatacji (np. u sportowców). Zdrowy staw „wyścielony” jest chrząstką i wypełniony kaletkami maziowymi. Wraz z upływem lat chrząstka staje się nierówna, „płatkowata”, a jej małe kawałki odrywają się od stawu. Zwyrodnienie stawów uszkadza najczęściej stawy biodrowe i kolanowe, skokowe i stawy stóp. Tworzą się wałowate naddatki na krawędzich. Podobny proces odbywa się na powierzchni kręgów uniemożliwiając poruszanie szyją. Ucisk naddatku na nerw w szyjnej części kręgosłupa powoduje ból łokcia, ramienia i nawet palców. Podrażnienie nerwu kulszowego powoduje ból pośladka, promieniujący do nogi. Kobiety po menopauzie czasami cierpią na tzw. guzki Heberdena czyli zgrubienia stawów na końcu towarzyszące temu schorzeniu to bóle, obrzmienia i sztywność utrudniające podstawowe codzienne czynności jak chodzenie, ubieranie się czy nawet sen. Dodatkowo dochodzi do kurczenia się i wiotczenia przyległych mięśni, które jeśli nie są używane degenerują się. 2) Gościec stawowy Schorzenie to dotyczy głównie stawów nadgarstka a także palców rąk i nóg. Objawia się najczęściej w postaci nawracających ataków bólu, opuchnięcia i sztywnienia co może prowadzić do deformacji. W odróżnieniu od zwyrodnienia, gościec jest chorobą autoimmunologiczną, więc organizm traktuje swoje tkanki jak intruzów i niszczy je. Gościec to choroba, która dotyka osoby w każdym wieku, znacznie częściej kobiety, niż mężczyzn. Choroba ujawnia się pomału. Początkowo występują stany podgorączkowe i słabsze pobolewania, gościec to choroba, która rzadko atakuje od razu. Zazwyczaj na początku daje poczucie „rozbicia” i zmęczenia, można ją pomylić nawet z grypą. W kolejnym etapie stawy stają się zaczerwienione, obrzmiałe, bolą podczas dotyku, są sztywne i ciepłe. Proces ten zaczyna obejmować przyległe wiązadła, ścięgna oraz mięśnie. Trudno coś chwycić w palce, a w zetknięciu z czymś zimnym robią się one zupełnie blade. Opuchnięty przegub może dodatkowo podrażniać nerw pośrodkowy, co wpływa na rozwój zespołu uciskowego kanału nadgarstka dającego dolegliwości bólowe oraz uczucie mrowienia. Może dochodzić także do rozwoju zapalenia pochewek w ścięgnach, wtedy wspomagamy się skutecznymi preparatami na stawy Gościec może zaatakować stopy, ramiona, kolana i stawy szyjne. Osoby dotknięte tą chorobą mają kłopoty ze wstawaniem z łóżka, z ubieraniem się, doskwiera im często poranna sztywność. U niektórych pacjentów dochodzi do tworzenia się podskórnych guzków szczególnie w miejscach narażonych bezpośrednio na usisk i tarcie, w pewnych przypadkach może dochodzić też do zapalenia kaletek maziowych. Gościec może powodować anemię. Na kończynach mogą powstawać owrzodzenia, spowodowane zaburzeniami krążenia, w efekcie zaniku gruczołów łzowych i ślinowych usta i oczy robią sie suche i pieką, śledziona i węzły chłonne powiększają się, co bardzo negatywnie wpływa na współistniejącą anemię. By rozpoznać gościec wystarczy wykonać zdjęcie rentgenowskie oraz stwierdzić poranną sztywność. Dodatkowe badanie krwi również jest w stanie wskazać obecność specjalnych przeciwciał, jednak nie u wszystkich chorych. 3) Endoproteza stawu biodrowego wyrodnienie sawu biodrowego, może być tak bolesne, że całkowicie może unieruchamiać chorego. Zmiany w stawach są wynikiem naturalnego procesu starzenia się tkanki chrzęstnej, niewłaściwego trybu życia oraz innych wcześniej przechodzonych chorób takich jak dysplazja, uraz, zaburzenia przemiany materii, stany zapalne i gruźlicze. Istotnym czynnikiem, który również predysponuje do rozwoju zmian są skłonności genetyczne oraz wrodzone lub nabyte nieprawidłowości w budowie stawu. Sumowanie się przez lata tych różnych czynników prowadzi do stopniowego niszczenia chrząstek stawowych i tworzenia się zmian w nasadach kostnych. Niegdyś gładkie i błyszczące powierzchnie stawowe pod wpływem szkodliwych czynników ulegają zniszczeniu, jednak ten etap choroby jest njaczęściej bagatelizowany. Niewielki ból w pachwinie, pośladku lub udzie nie budzi u chorego większego niepokoju, a minimalizowanie go środkami przeciwbólowymi pozwala na dalszy rozwój choroby. Jedynym rozwiązaniem jest wówczas usunięcie główki kości udowej i zastąpienie jej sztucznym stawem. Zabieg ten przeprowadza się także w przypadku poważniejszych złamań i zaawansowanego gośćca. Endoprotezy stawu biodrowego można podzielić na: cementowe przeznaczone dla osób starszych (powyżej 65 lat) oraz dla tych z osteoporozą czyli ze znacznie zmniejszoną masą kostnąbezcementowe – wkręcane do kości, które ze względu na większą wytrzymałość zaleca się młodszym pacjentom z wtórnymi zmianami zwyrodnieniowymi stawu,zakładane systemem BHR – czyli wzmacnianie specjalnym kapturkiem głowy kości udowej przy pozostawieniu nienaruszonej panewki stawu. Ta metoda dotyczy jedynie młodych osób, u których proces niszczenia nie objął panewki stawu. Pacjentów czeka długa rekonwalescencja po takim zabiegu, jednak są duże szanse na odzyskanie zdolności poruszania się. Właściwie skonstruowana, dobrana i założona endoproteza – mimo iż zdecydowanie poprawia jakość życia chorego, nie jest w stanie zastąpić naturalnego stawu. Bardzo istotne jest właściwe postępowanie usprawniające, dzięki któremu endoproteza będzie służyć dłużej i lepiej. Zwłaszcza bezpośrednio w okresie pozabiegowym niezbędna jest wyjątkowa ochrona protezy przed zwichnięciem, co wiąże się ściśle z odpowiednim ułożeniem operowanej kończyny. W początkowym okresie rehabilitacji pacjent nie może obciążać biodra, dlatego do chodzenia niezbędne są kule łokciowe – najpierw dwie, a potem jedna po stronie przeciwnej do operowanego stawu. Przy endoprotezie cementowej już po 2–3 miesiącach chory jest w stanie chodzić bez kul, a przy bezcementowej ten okres wydłuża się do 3–6 miesięcy. 4) Złamanie Kości Do złamań kosci dochodzi w każdym wieku, zdarzają się wśród obu płci z podobną częstotliwością, najczęściej w okresie zimowym, jednak czynnikiem znacznie predysponującym do pojawiania się częstszych złamań kości jest menopauza u kobiet. Na skutek osteoporozy często idącej w parze z menopauzą, kości stają się kruche, a niektóre miejsca jak np. nadgarstek stają się szczególnie podatne na złamania. Najwięcej problemów spraiwać może kręgosłup. Po przekroczeniu 50 roku życia kobiety bardzo szybko tracą masę kostną, krążki międzykręgowe z trudem utrzymują się w pozycji poziomej, a samych kręgach dochodzi do niewykrywalnych, drobnych pęknięć. Kręgosłup wykrzywia się i ścieśnia czasami nawet o kilkanaście cm, tworząc charaktereystyczny dla starszych pań tzw. „garb wdowy”. Kolejnym częstym urazem kości jest złamanie Collesa czyli nagdarstka i przedramienia, do którego dochodzi w sytuacji kiedy usiłujemy zapobiec upadkowi, podpierając się ręką, a osłabione kości nie wytrzymują cieżaru ciała. Złamanie kości biodrowej to bardzo poważny uraz, który może spowodować nawet niegroźny upadek. Jego skutkiem może być trwałe kalectwo, a w najlepszym wypadku kuracja pochłaniająca sporo pieniędzy. Choroby Układu Krążena I Serca 1) Miażdżyca Miażdżyca corocznie zbiera potężne żniwo śmierci. Jest to schorzenie ścian tętnic, polegające na tym, że ich wewnętrzne błony grubieją i twardnieją. Zwęża się światło naczynia co w konsekwencji hamuje przepływ krwi i podwyższa ciśnienie. Na błonie naczyniowej odkładają się płytki złożone z substancji tłuszczowych, ich ulubionym miejscem są rozgałęzienia tętnic. Proces ten narasta wraz z wiekiem, co sprzyja tworzeniu się zakrzepów. Czasami przemieszczają sie one, blokując w ten sposób mniejsze naczynia krwionośne. Miażdżyca, utrudniając przepływ krwi w tętnicach zaopatrujących np. nerki, kończyny i narządy wewnętrzne wywołuje inne poważne schorzenia. Wysokie miejsce w statystyce zgonów spowodowanych miażdżycą zajmują choroba wieńcowa oraz udary mózgowe. Choroba miażdżycowa dotyka głównie mężczyzn oraz kobiety w starszym wieku. Statystyki mówią, że pomiędzy 35. a 44. rokiem życia miażdżyca zabija sześć razy więcej mężczyzn niż kobiet, natomiast już po 55. roku życia proporcje te się wyrównują, co z pewnością jest wynikiem niedoboru estrogenów. Badania naukowe dowodzą, że istnieje także ścisły związek, pomiędzy miażdżycą a otyłością, paleniem, nadciśnieniem, klimakterium, brakiem ruchu, wysokim poziomem cholesterolu, cukrzycą i dziedzicznością. Jak Objawia Się Miażdżyca ? Objawy zaczynamy odczuwać dopiero w momencie kiedy zwężenie światła naczyń upośledza przepływ krwi, pojawia się ból w klatece piersiowej w trakcie wysiłku czyli dusznica bolesna, oraz chromanie przestankowe czyli ból w nogach w czasie chodzenia, ustający w spoczynku. W przypadku kiedy miażdżyca umiejscowiła się w tętnicach zaopatrujących mózg w krew, może dochodzić do zawrotów głowy, omdleń oraz kłopotów z widzeniem. Kiedy objawy miażdżycy są już tak wyraźne, jest za późno na odwrót choroby. Należy wówczas stosować środki przeciwzakrzepowe, zapobiegające powstawaniu zatorów, a także środki rozszerzające naczynia krwionośne. Pacjentom, nie reagującym na leki, zagrożonym dalszymi komplikacjami wykonuje się zabiegi chirurgiczne. Profilaktyka powinna polegać na minimalizowaniu czynników ryzyka, a więc na rzuceniu palenia, regularnym kontrolowaniu ciśnienia, na niespożywaniu nasyconych tłuszczów, leczeniu cukrzycy jeśli również występuje oraz na gimnastykowaniu się. Kobietom zalecana jest także ZTH, ponieważ estrogeny zapobiegają powstawaniu złogów tłuszczowych i skrzepów, nadciśnieniu oraz wysokiemu poziomowi cukru. Stosowanie zastępczej terapii hormonalnej obniża ryzyko o połowę. 2) Choroba wieńcowa W statystyce zgonów spowodowanych miażdżycą wysokie miejsce zajmują choroba wieńcowa oraz udary mózgowe. Choroba wieńcowa to schorzenie które „rujnuje” serce wskutek niedotlenienia. Objawia się napadami dusznicy bolesnej oraz zawałami serca. Dusznica bolesna pojawia się zazwyczaj w czasie wysiłku fizycznego i objawia się zwykle bólem po środku klatki piersiowej i w lewej ręce, który zmniejsza się w spoczynku. Ma on charakter dławiący albo gniotący, promieniuje też czasem do ramienia, szyi i szczęki. Choroba wieńcowa polega na tym, że poprzez zwężone naczynia wieńcowe do serca dociera niewystarczająca ilość krwi a przez to i tlenu. Świetnym rozwiązaniem w starszym wieku może okazać się suplement wspomagający serce o nazwie corsanum. W czasie menopauzy kobiety tracą swój „parasol ochronny” w postaci estrogenów przez co stają się równie podatne na chorobę wieńcową jak mężczyźni. 3) Zawał Mięśnia Sercowego Kiedy zakrzep zamyka światło jednego z naczyń wieńcowych zostaje zablokowany dopływ krwi do serca – mówimy wtedy o zawale serca. Objawem głównym jest ostry ból zbliżony do napadu dusznicy, ale niekoniecznie wiąże się z wysiłkiem i nie przemija w spoczynku. Pacjent może odczuwać nieprzyjemne dreszcze, mdłości, może pocić się, a nawet stracić przytomność. Przebieg zawału potwierdza badanie EKG oraz badanie poziomu określonych enzymów, które są wydzielane przez uszkodzony mięsień. 4) Nadciśnienie Ciśnienie krwi wzrasta w momencie kiedy odczuwamy stres lub pod wpływem wysiłku, ryzyko nadciśnienia zwiększa się także wraz z wiekiem. Niektóre osoby, mimo warunków pełnego komfortu, stale mają podwyższone ciśnienie krwi. Wysokość ciśnienia okreśłają dwie wartości liczbowe, np. 120/80 i oznaczają one wysokość słupka rtęci w milimetrach. Pierwsza liczba oznacza ciśnienie skurczowe wywoływane przez napływ krwi do aorty, druga określa ciśnienie rozkurczowe, czyli moment kiedy komory „odpoczywają” w przerwie między następnymi uderzeniami. Nadciśnienie jest schorzeniem częściej występującym wśród mężczyzn i nasila się wraz z wiekiem. Powstaje ono na skutek zwiększonego oporu w naczyniach krwionośnych, które w miarę upływu lat sztywnieją i zaciskają się pod wpływem różnych czynników. Nadciśnienie nie daje wyraźnych objawów, wykrywane jest zazwyczaj w czasie rutynowego badania lekarskiego. W pewnych przypadkach występują także bóle i zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zasłabnięcia, a w cięższych przypadkach nawet napady padaczki. Silne i ciągłe nadciśnienie jest obciążeniem dla serca i naczyń krwionośnych, prowadzi do udarów i niewydolności, uszkadza nerki i siatkówkę oka. Każda kobieta będąca zwłaszcza w okresie klimakterium powinna mierzyć ciśnienie co najmniej raz w roku. By rozpoznać nadciśnienie wystarczy trzykrotnie stwierdzić, że w stanie spoczynku jest ono wyższe od normy. Jeśli cierpisz na nadciśnienie przede wszystkim musisz zmienić swój styl życia. Pozbądź się szkodliwych nałogów, dbaj o utrzymanie odpowiedniej wagi ciała, zacznij się gimnastykować, ogranicz sól i tłuste potrawy. Do czynników predysponujących do występienia choroby nadciśnieniowej należą: klimakteriumpaleniaotyłośćdziedzicznośćnadużywanie alkoholusiedzący tryb życiastreszaawansowany wiek 5) Udar Mózgu Udar mózgowy jest niebezpiecznym powikłaniem choroby nadciśnieniowej. Dochodzi do niego kiedy ustaje dopływ krwi do mózgu albo gdy krew wycieka z pękniętego naczynia. Tkanka mózgowa ulega uszkodzeniu, co z kolei może powodować różnorakie konsekwencje w zależności od lokalizacji, np: zaburzenia czucia, mowy, ruchu lub widzenia. Aż 60% udarów powoduje zakrzep thrombosis, który tworzy się w ścianie naczynia wywołując jego niedrożność. Pozostałe przypadki powodują zatory blokujące tętnicę mózgową pęcherzykiem powietrza lub skrzepem który dotarł tu z innej części ciała. Pozbawiona wówczas tlenu tkanka mózgu zaczyna szybko obumierać. Przyczyną udarów mogą być także krwotoki z pękniętych naczyń. Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia udaru mózgu: wieknadciśnieniechoroba wieńcowamiażdżycaduża liczba czerwonych ciałek we krwipodwyższony poziom tłuszczówantykoncepcja starszej generacji Osoby, które po udarze są unieruchomione w łóżku mogą mieć problem z zapaleniem płuc lub z zakrzepowym zapaleniem żył, które grozi zawałem płuc jeśli zakrzep dostanie się do arterii płucnej. Objawy udaru: ból i zawroty głowyzaburzenia widzenianiewyraźna mowakłopoty z połykaniemzaburzenia mowy, a nawet jej utratazaburzenia ruchu lub paraliż lewej strony w przypadku porażenia prawej półkuli mózgu (i analogicznie prawej strony ciała w przypadku porażenia lewej półkuli) Większość pacjentów, po pierwszym udarze wraca do formy ucząc się od początku jak chodzić, mówić itp. Ok. 5% osób po udarze wymaga stałej, zinstytucjonizowanej opieki przez wiele lat, a jeśli udar kończy się trwałym inwalidztwem, wówczas niezbędna jest terapia zajęciowa. Inne Choroby Występujące Częściej W Trakcie Przekwitania 1) Cukrzyca Cukrzyca to choroba polegająca na niedoborze insuliny. Rozróżniamy jej dwa typy – w pierwszym organizm nie wytwarza w ogóle hormonu i trzeba go dostarczać za pomocą zastrzyków, w drugim organizm wytwarza insulinę w niewystarczającej ilości. Ten drugi typ jest najczęściej spotykany u kobiet po 40. roku życia. Insulina to hormon wydzielany przez trzustkę, który odpowiada za przemianę węglowodanów. Jej niedobór prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi, który następnie wydalany jest razem z moczem. Objawami najczęściej występującymi są zmęczenie, szybki spadek masy ciała, wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, problemy z widzeniem oraz świąd sromu. Cukrzyca jest ściśle powiązana z otyłością. Nadwaga połączona ze sporym spożywaniem węglowodanów podnosi poziom cukru we krwi, a z tym trzustka niestety nie może sobie poradzić. Czynnikami predysponującymi do wystąpienia cukrzycy są także dziedziczność oraz wiek. Najlepiej więc „dmuchać na gorące” i nie dopuszczać do nadwagi, zmodyfikować dietę. Szczegółowych wskazań dietetycznych udziela lekarz diabetolog. Dodatkowo można wspomagać się takimi produktami jak redusugar czy insunol 2) Niedoczynność Tarczycy Niedobór hormonów tarczycy jest wynikiem zabiegu operacyjnego podczas którego usunięto część tego gruczołu, leczenia nadczynności jodem radioaktywnym lub też wywołują je przeciwciała produkowane przez organizm np. w chorobie Hashimoto. Niedoczynność tarczycy to schorzenie, które zdarza się jednej dorosłej osobie na sto, ale u starszych kobiet odsetek ten znacznie wzrasta. Objawami są najczęściej wzmożona senność, ogólne zmęczenie, zwiotczenie mięśni , nieokreślone bóle, łuszczenie się i wysuszenie skóry, ochrypły i gruby głos a także wypadanie włosów. Czasami na szyi pojawiają się wole i rozwija się obrzęk śluzowaty w wyniku czego skóra wydaje się bardziej opuchnięta. Zdiagnozowaną niedoczynność tarczycy leczy się tyroksyną (hormon tarczycy) którą podaje się choremu do końca życia, a jeśli wole nie reaguje na terapię wykonuje się zabieg chirurgiczny. 3) Choroby Skóry Rogowacenie białe Rogowacenie białe czyli leukoplakia to białawe wypukłe plamy pojawiające się na błonie śluzowej jamy ustnej, języku oraz wokół wejścia do pochwy, najcześciej u starszych kobiet. Nie wiedomo co wywołuję leukoplakię sromu, natomiast w jamie ustnej jest najczęściej skutkiem palenia, niedopasowanej protezy czy np. ostrej krawędzi zęba. Plamy rosną pomału, raczej niczym nie grożą, ale czasami mogę ulec zezłośliwieniu toteż należy powiedzieć o nich lekarzow Ostuda Ostuda to żółtawe lub jasnobrązowe przebarwienia skóry twarzy. Mogą one tworzyć się także w czasie ciąży, ale najczęściej towarzyszą przekwitaniu lub są reakcją na tabletki antykoncepcyjne i zastępczą terapię hormonalną. Należy wówczas tylko zmienić typ stosowanych hormonów. Naczynka krwionośne i znamiona pająkowate Wszelkie naczynia krwionośne są znacznie bardziej widoczne u starszych kobiet ze względu na utratę koloru i jędrności ich starzejącej sie skóry. Sprawę pogarszają tu także uderzenia gorąca – nabrzmiałe naczynia włosowate mogą pękać. Często pojawiają sie także tzw. ”pajączki” czyli czerwone kropki, od których rozchodzą się promieniście rozszerzone niteczki. Więcej niż 7 takich znamion na twarzy jest sygnałem niedomagania wątroby. Pajączków się nie leczy, ale powinno się je pokazać lekarzowi. Plamy starcze Po menopauzie u kobiet na skórze tworzą się: brązowożółte i lekko wypukłe plamy rogowacenia łojotokowegociemniejsze plamy rogowacenia słonecznego na grzbietach dłoni, twarzy i innych częściach ciała wystawionych na działanie słońcadrobne czerwone kropki de Morgana na tułowiuzmarszczki to standard jak i inne niedoskonałości skóry tutaj warto sprawdzić serum celleasy Leczeniu podlega jedynie rogowacenie słoneczne ponieważ może ulec zezłośliwieniu. Plamy takie usuwa się podczas miejscowego znieczulenia lub zamrażania ciekłym azotem. Każde rozrastające sie i krwawiące znamię należy pokazać lekarzowi. 4) Depresja Brak estrogenów działa negatywnie na ośrodki mózgowe, które sterują naszym ogólnym „napędem”, humorem i stosunkiem do życia. Niestabilność emocjonalna jest często wywołanazaburzeniami snu przerywanego stale napadami potów. Zmęczenie sprzyja irytacji i różnym niepokojom. Niedobory hormonalne są przyczyną napięć, lęków, stanu przygnębienia, płaczliwości, apatii, rozdrażnienia i pesymistycznego czarnowidztwa. Takie dolegliwości zdarzają się każdemu, lecz nigdy z taką częstotliwością jak w czasie klimakterium. Wiele pań dręczy poczucie dziwnej niewygody, trwogi, zażenowania i rozdygotania. Wpadają w panikę z błahych powodów, nie potrafią uporać się z zadaniami, które do tej pory nie sprawiały problemów, czują raz porywy entuzjazmu, za chwilę zniechęcenie, mają coraz mniej cierpliwości, przyszłość widzą w czarnych kolorach. Te wszystkie negatywne dolegliwości może odwrócić lub załagodzić zastępcza terapia hormonalna (ZTH). Bardzo często w okresie klimakterium występuje też depresja kliniczna. Hasło to określa grupę schorzeń, których dominującym objawem jest obniżony nastrój wiążący się bardzo często ze spadkiem aktywności. W depresji stan psychiczny chorego nie zmienia się z godziny na godzinę, czy z dnia na dzień, a objawy trwają długo od kilku miesięcy do nawet kilku lat. W Polsce kobiety z pełnoobjawową depresją okresu okomenopauzalnego w znacznej części wypadków doszukują się przyczyn swojego złego samopoczucia w negatywnych zdarzeniach życiowych z przeszłości, a także w schorzeniach współtowarzyszących. Traktują one depresję jako zjawisko wtórne wobec wymienionych czynników, a wszelkich objawów ze sfery psychicznej najczęściej się wstydzą. Może to prowadzić do niekorzystnych następstw takich jak np. unikanie wizyty u psychiatry lub też błędna diagnoza. Prawdopodobieństwo wystąpienia depresji klinicznej zwiększają: silne stresy i traumatyczne wydarzeniausunięcie macicy i/lub jajnikówbardzo intensywne uderzenia gorąca oraz nocne potynegatywne nastawienie do menopauzydepresja w rodzinie Depresja to choroba, która jeśli nie jest leczona trwa latami i uniemożliwia normalne życie. Jeśli zauważysz u siebie ponad cztery objawy z niżej wymienionych w okresie ponad dwóch tygodni powinnaś zgłosić się do lekarza: brak apetyt lub obżarstwoprzesypianie niemal całego dnia lub bezsennośćpodekscytowanie lub wyjątkowa apatianiechęć do rzeczy, które do tej pory sprawiały ci radość (z seksem włącznie)utrata energii i zmęczenietrudności z pamięcią, koncentracją oraz w podejmowaniu decyzjipermanentne poczucie, że jesteś osobą niczegoniegodną i nic niewartąnatrętne myśli o odebraniu sobie życia, o śmierci, próby samobójcze – natychmiast idź do lekarza! Większość depresji okresu okołomenopauzalnego przebiega łagodnie lub umiarkowanie. Przebieg ciężki dotyczy jedynie kilku procent chorujących, mimo tego trzeba o nim pamiętać, ponieważ sprzyja zachowaniom samobójczym. Kobiety mimo iż chorują ok. trzy razy częściej od mężczyzn, wskaźnik samobójstw wśród całej populacji kobiet w naszym kraju jest niski, jednak rośnie on z wiekiem. Rak szyjki macicy Rak szyjki macicy jest nowotworem o dość nietypowej etiologii. Wbrew pozorom i powszechnej opinii jest chorobą o dosyć powolnej ekspansji, a wynika to z wieloetapowego procesu jego powstawania, poprzedzonego wytworzeniem się na szyjce zmian wyglądu nabłonka, co teoretycznie daje spore szanse na wykrycie zmian przednowotworowych i wczesnonowotworowych podczas wizyt u ginekologa. Również umiejscowienie tego nowotworu jest „sprzyjające” z punktu widzenia łatwości dostępu metod diagnostycznych w opozycji do pozostałych nowotworów narządów rodnych np. raka jajnika, u którego wczesne postawienie diagnozy jest nieporównywalnie trudniejsze. Za tworzenie się raka szyjki macicy odpowiedzialne są niektóre typy wirusa brodawczaka ludzkiego – HPV. Aż ponad 2/3 przypadków raka szyjki macicy wywołują dwa typy wirusa HPV – 16 i 18. Podstawowym, bezbolesnym i powszechnie wykonywanym badaniem diagnozującym raka szyjki macicy jest cytologia, pozwalająca wychwycić nawet przedinwazyjne stadia tego raka. Wykryte początkowe stadium daje 100% szansę na skuteczne wyleczenie, jest więc o co walczyć. Należy wiedzieć, że wczesnym zmianom nowotworowym nie towarzyszą żadne dolegliwości dlatego tak istotne są kontrolne badania profilaktyczne co najmniej raz do roku. Nowotwór ten rozwija się średnio od 3 do 10 lat, a objawy zgłaszane przez chore pacjentki są niespecyficzne. Należą do nich krwiste upławy o niemiłym zapachu, krwawienia międzymiesiączkowe, krwawienia kontaktowe po odbyciu stosunku, a także nawet bóle w okolicy krzyżowo lędźwiowej.

bóle mięśni i stawów w okresie menopauzy forum